heb jij de zin ‘als je je uren maar maakt’ wel eens gehoord? het is een vorm van surrogaat autonomie. we hebben de zichtbare prikklok ingeruild voor onzichtbaar klokken. fundamenteel hebben we daarmee weinig veranderd. de ideale werkersnorm is nog steeds springlevend (en grotendeels gebouwd op de man als kostwinner). 

in gesprekken over de 4-daagse werkweek en de effectievere werkdag is het steevast een onderwerp: maar als mensen minder lang gaan werken, kosten ze per uur meer. dat klopt, als je terugrekent per uur. ik noemde dit de pizzapunt denkfout (fallacy). als je een pizza niet in 8 maar 6 stukken snijdt neemt de grote van de punt toe, maar de prijs van de pizza zelf niet. mensen zijn simpelweg beter in staat kort en krachtig te werken dan lang en langdradig.

dit komt o.a. omdat vrije tijd enorm motiveert, maar ook omdat als mensen verwachten langer te moeten werken ze hun werktempo aanpassen.  dit is een vorm van empty labour (soldiering). die ik o.a. in dit artikel bespreek.

en beroepen waar bezetting noodzakelijk is dan?

vervolgens komt ook de vraag: en beroepen waar bezetting noodzakelijk is. denk aan de zorg & het onderwijs (de bouw wordt onterecht ook onder deze kop genoemd, maar daar gaat het niet om bezetting maar om resultaat, het opleveren van een klus, het stucen van een wand of het onderhouden van een ketel).

terug naar de zorg en het onderwijs. in deze sectoren werken doorgaans meer vrouwen dan mannen, daarom/daardoor is er ook al vaker spraken van mensen die korter werken. in sectoren waar meer mannen werken is voltijdswerken doorgaans de norm.

maar ook door zien we dat niet alleen de kwaliteit van het werk toeneemt, maar ook dat mensen minder vaak ziek zijn en er minder verloop is. bovendien wordt er vaak gesneden in bureaucratie die mensen heel veel tijd kosten. de politie in golden city colorado heeft met succes een 4-daagse werkweek (incl. 8-urige) werkdag ingevoerd.

het draait niet om input, maar output

steeds meer beroepen draaien natuurlijk niet om bezetting maar om het resultaat. de vroegere grieken zouden het maar gek vinden dat je mensen op uurbasis in kon huren. david greaber noemt in zijn boek: bullshitbanen het voorbeeld van een pottenbakker.

je kon iemand zelf kopen, de pottenbakker als slaaf of de potten zelf (het product). pas ten tijden van de industriële revolutie kwam er een duidelijk onderscheid tussen arbeiders en kapitaal met de komst van grote machines (en de klok) werden mensen ingehuurd om dagen van 12 uur (of langer te maken). voor de industriële revolutie was tijd minder belangrijk, mensen waren ‘zelfstandig’ en werkte met de seizoenen mee. met de komst van de industrialisatie dat rond 1750 op kwam (adam smith schreef de wealth of nations in 1776). met deze opkomst kwam ook de specialisatie en het opsplitsen van taken. later, met het scientific management kwam hier de managementfilsofie van frederick taylor bij: de meetbaarheid en controleerbaarheid van werk, waaronder dus ook klokken.

dat ontneemt mensen niet alleen hun autonomie, maar er was ook geen bewijs dat mensen daadwerkelijk productiever waren als men langer ging werken. zo bleek een werkdag van 12 uur niet voor meer resultaat te zorgen dan een werkdag van 10 uur, een werkdag van 10 niet meer dan 8 en later bij kellogs bleek een 6 -urige werkdag ongeveer de sweet spot te zijn. dat is ongeveer ook de optimale inspanningsduur van de mens, daarna neemt de motivatie af.

het draait dan ook meer om output dan input. toch blijven we de input meten.

oude opvattingen dwalen anno 2026 nog steeds rond.

vandaag de dag zien we dat die opvatting, die ik in mijn boek: echte mannen werken 4 dagen, de fabrieksmindset op mens, werk & inkomen noem. niet alleen gaat het uit van hele oude opvattingen over motivatie (ben je intrinsiek gemotiveerd ja of nee) maar ook over ( de illusie van) controle – meetbaarheid & controleerbaarheid.

het is zelfs zo dat dit in wetgeving vastgelegd is, denk bijvoorbeeld aan het urencriterium voor zelfstandig ondernemers.

als expert in motivatie en control, als spreker over de 4-daagse werkweek vind ik dit altijd enorm fascinerend. hoe kan het zijn dat zulke oude opvattingen over werk nog steeds in onze samenleving ronddwalen en zelfs geïnstitutionaliseerd zijn? dan heb ik het nog niet over opvattingen over een ‘goede werker’. hier schrijf ik meer over in dit artikel op frankwatching

“as a result, there is a proliferation of ‘winner-take-all’ models of promotions in which the ‘ideal worker’ can only signal their loyalty, devotion and productivity though long work hours. employees who deviate from the ‘ideal worker’ norm are marginalised or perceived as failed workers. these increased work time expectations contribute to the acceleration of time and thereby to increased time poverty”

wil je weten hoe tijdsarm jij bent, doe dan deze scan

deze opvattingen noemt barry schwartz: oude idee technologie. we kunnen makkelijk snijden in het aantal uur dat we werken zonder op resultaat in te leveren. idealiter gaan we asynchroon werken. want uren kan je niet maken. zelf ben ik groot fan van dan ariely, bekijk ook vooral zijn ted talk (of lees zijn boek: motivatie).

wil je nu aan de slag met de optimale werkweek, mail dan naar info@werkvierentwintig.nl. wil je weten of jullie organisatie klaar is voor de optimale werkdag (zonder mensen vast te pinnen op tijd of locatie) doe dan deze scan.

ps: de 5-daagse werkweek houdt innovatie tegen en genderongelijkheid in stand.